بروجرد
بُروجـِرد یکی
از شهرهای
قدیمی غرب
ایران در
استان لرستان
است. بروجرد
را در گویش
بروجردی
وُوری یرد vūriyerd
و در لُری
وُروگرد vorūgerd می نامند.
شهر بروجرد
مرکز شهرستان
بروجرد است.
این شهر بیش
از دویست و سی
هزار نفر
جمعیت دارد.
بافت معماری
قدیم بروجرد
که آخرین بار
در دوران قاجاریه
ساماندهی شده
بسیار زیبا
بوده و نمونه
هایی از آن
هنوز باقی
است. هسته اولیه
این شهر شامل
چند کوی و
محله بزرگ
مانند بروا، صوفیان
و دانگه بوده
است و
بازارها،
مسجدها و خانههای
مجللی در آن
وجود داشته
است. بروجرد
در طول تاریخ
همواره محصور
به حصاری بزرگ
بوده است که
اطراف آن نیز
خندقی قرار
داشته است.
آخرین بار
قلعه بروجرد
به دستور حسام
السلطنه
قاجار
بازسازی شد.
|
بروجرد |
|
|
۲۲۹٬۵۴۱ |
|
|
6558 |
|
|
فارسی |
|
|
مذهب: |
شیعه |
|
جغرافیای
طبیعی |
|
|
35 کیلومتر |
|
|
۱۶۴۰ |
|
|
آبوهوا |
|
|
۵۰۰ میلیمتر |
|
|
۷۰ |
|
|
اطلاعات
شهری |
|
|
ورشو
و شیرینی |
|
|
۰۶۶۲ |
|
نام شناسی
بروجرد از
شهرهای ساسانیان
و اصل آن را
بروگرد و
ساخته از "بر" +
"گرد" دانسته
است که به
معنای شهری
است که گرد
است و بر و
میوه فراوان
دارد.
اشکانیان و
ساسانیان
شهرها را
بیشتر با
پسوند گرد میساختهاند
همانند
سوسنگرد،
بروگرد و
دارابگرد. عدهای
نام درست
بروجرد را
ویروگرد
دانستهاند
که به معنای
شهر و ساخته ویرو
شاهزاده
اشکانی است.
کوهی در غرب
بروجرد با نام
ولاش
نیز یاد آور
نام شاهان
اشکانی است.
اما معتبرترین
نوشته ها،
بروجرد را
پیروزگرد
دانستهاند
که آن را به فیروز
ساسانی
منتسب میکند.
یزدگرد
سوم پادشاه
ساسانی پس از
شکست از اعراب
به منطقه بروجرد
گریخت و سپاهیانش
در آن محل بر +
او + گرد آمدند
و به این
ترتیب نام این
محل بَروگرد
شد
در کتابهای
تاریخی از
بروجرد با
نامهای گوناگون
نام برده شده
است مانند
بَروجرد،
فلوجرد،
اردکرد،
یزدگرد،
ولوگرد.
روحبخشان در
کتاب "جغرافیای
تاریخی
بروجرد" بیش
از سی مورد از صورتهای
مختلف نام این
شهر را به
تفصیل ذکر
نموده است۲.
امروزه
بروجرد با
نامهای وُروگرد
vorūgerd (لری)، بُروگرد
borūgerd(روستایی و
نیز در نوشته
های پارسی
سره)، وُوری
یرد vūriyerd (گویش
بروجرد) و بروجرد
borūjerd (نام رسمی)
آن شناخته میشود.
لقب این شهر
در گذشته «دار
السرور» بوده
است که نشان
از طبیعت و
محیط دلپذیر و
مردم خوش مشرب
آن داشته است.
در دهههای
اخیر لقبهای
«شهر سبز»، «زادگاه
فرزانگان» و
«پاریس
کوچولو» نیز
از سوی مردم
مختلف برای
بروجرد به کار
گرفته شده
است.
تاریخچه
بروجرد
بروجرد از
شهرهای
باستانی
ایران است که
برخی ساخت آن
را به منوچهر
از سلسله پیشدادیان
نسبت می دهند
اما شواهد
کافی در مورد
شهر بودن آن
تنهااز دوران ساسانیان
موجود است که
بر اساس
کتابهای
تاریخی،
بروجرد یکی از
پایگاههای
نظامی ایران
به هنگام حمله
اعراب و جنگ
نهاوند بوده
است.
جغرافیا
و آب و هوا
بروجرد
دارای آب و
هوای سرد
کوهستانی با
زمستانهای پر
برف و سرد و
تابستانهای
معتدل است. تعداد
روزهای
یخبندان در
برخی از نقاط
این ناحیه به
بیش از ۷۰ روز
می رسد.
بیشترین درجه
حرارت در
تابستانها
۳۸ درجه و کمترین
آن در زمستان
۱۸ درجه زیر
صفر برآورد
شده است.
میزان باران سالیانه
شهرستان
بروجرد حدود
۵۰۰ میلیمتر
است که بیشتر
در فصل بهار
انجام می
گیرد. در
زمستان
بارشها بیشتر
به صورت برف
است که ارتفاع
آن در شهر
بروجرد گاه تا
یک متر و در
کوههای منطقه
گاه تا سه متر
می رسد.
شهر بروجرد
بر کوهپایه
های زاگرس
و در دشت سیلاخور
قرار گرفته و
از سه جهت
شرق، شمال و
غرب به کوه ختم
می شود. تنها
در جهت جنوب و
جنوب شرقی است
که دشت وسیع
سیلاخور قرار
گرفته است.
این شهر و مناطق
پیرامون آن به
دلیل قرار
گیری بر روی گسله
سراسری زاگرس،
زلزله خیز
هستند. بروجرد
در ارتفاع
۱۶۲۰ متری از
سطح دریا و در
۰۹/۳۳ درجه
شمالی و ۰۸/۴۸
درجه شرقی واقع
میباشد.
بروجرد بر سر
راه تهران - خوزستان
قرار گرفته و
دارای موقعیت
ممتاز
ارتباطی است.
همچنین راه کرمانشاه
- اصفهان
از بروجرد میگذرد.
بروجرد با اراک
۱۱۰، با
اصفهان ۳۵۰ و
با تهران ۳۹۰
کیلومتر،
همدان ۱۵۰
کیلومتر و با
کرمانشاه ۲۸۰
کیلومتر
فاصله دارد.
بروجرد به
خاطر مردم خوش
مشرب و طبیعت
زیبایش
گردشگران
زیادی را
پذیراست و در
گذشته به دار
السرور
شهرت داشته
است. در فاصله
نزدیک به 40
کیلومتری بروجرد
آخرین بنای
قبل از اسلام
و امپراتوری ساسانیان
بنام قلعه
یزدگرد احداث
شده است که برقله
کوه و از سنگ
لاشه وبدون
ملات بنا شده
، و از شواهد
وظواهر پیداست
قله به سرعت
بنا شده و محل
آماده سازی و
تجدید قوا
برای نبرد
قادسیه در
نزدیکی
نهاوند که آخرین
جنگ پیش از
اسلام برای
ایرانیان
بوده.
جمعیت
شهر بروجرد
در سال ۱۳۸۵
جمعیتی برابر
با ۲۲۷٬۵۴۷
نفر داشته
است. از این
میزان،
۱۱۴٫۸۸۴ نفر
مرد و بقیه زن
بوده اند که
تعداد مردان و
زنان تقریباً
مساوی است.
تعداد خانوارهای
این شهر در
همین سال
۵۹٫۴۳۱
خانواده بوده
است
جمعیت این
شهر در سالهای
۱۳۶۵، ۱۳۷۰ و
۱۳۷۵ به ترتیب
۱۸۶، ۲۰۱ و
۲۱۷ هزار نفر
بوده است
تنوع
جانوری
گرگ،
روباه،
خرگوش،
شغال،
جوجه
تیغی، خرس
قهوه ای، کفتار،
بز
کوهی، قوچ،
میش،انواع
مار
آبی و خاکی، سگ
آبی، لاک
پشت، خزندگان
مختلف و پرندگان
(کبک،
درنا،
تیهو،بلبل،
سهره،
رنگرز،
دارکوب،
عقاب،
قوش،
باغش (جغد)،
شبکور (خفاش)،
پرستو،
گنجشک،
سار،
کلاغ،
زاغچه
...) حیوانات
ناحیه بروجرد
را تشکیل می
دهند.
گویش و
تبارشناسی
مردمان
ناحیه بروجرد
با گویش
بروجردی صحبت
می کنند که
گویشی حد فاصل
بین لُری و
فارسی معیار
است. این گویش
با تغییرات
اندکی در
ملایر و ناحیه
سربند استان
مرکزی نیز به
کار می رود.
یهودیان
بروجرد دارای
گویش مخصوص به
خود هستند.
گویشها و زبانهای
دیگر مانند لری
خرم آبادی و لکی
نیز در منطقه
رواج دارند.
برخی
روستاهای
جنوب شهر
بروجرد در
منطقه
سیلاخور به
گویشی صحبت می
کنند که به گویش
سیلاخوری
معروف است.
گویشوران ترکی
با لهجه محلی
در برخی
روستاهای شرق
بروجرد ساکن
هستند. این
روستاها
عمدتا تابعه استان
مرکزی و
شهرستان
سربند هستند
اما به دلیل
نزدیکی به
بروجرد،
دارای
مراودات و رفت
و آمد بیشتری
به شهر بروجرد
هستند. وجود آب
فراوان، مراتع
و زمین های
کشاورزی
مناسب، طایفه
هایی از ایلات
لر
را در سده های
گذشته به
منطقه کشانده
که اینان
بیشتر در در
روستاهای
جنوب بروجرد
ساکن و به کشاورزی
و دامداری
مشغول اند.
برخی روستاهای
جنوب شرقی
منطقه (واقع
در شهرستان
شازند)
سکونتگاه
تیره های ترک
زبان می
باشند. زبان لکی
نیز در بین
افرادی که از
نواحی غربی تر
لرستان به
بروجرد کوچ
کرده اند کم و
بیش رواج
دارد.
چهرههای
مشهور
- سید
حسین
طباطبائی
بروجردی
- افتخارالاسلام
نبوی
طباطبایی
(صدرالعلماء)
- آیت اله
صاحب
الزمانی
- شهید محمد
بروجردی
- شهید محمود
صارمی
- سید
جعفر شهیدی
- عبدالحسین
زرین کوب
- عبدالمحمد
آیتی
- علامه
بحر العلوم
- علیمحمد
نجفی
بروجردی
- عبدالمحمد
آیتی
- مهرداد
اوستا
- لوریس
چکناواریان
- صامت
بروجردی
- حزین
بروجردی
دیدنیهای
بروجرد
\
- مسجد
جامع بروجرد
- مسجد
سلطانی
بروجرد
- امامزاده
جعفر بروجرد
- آرامگاه شاه
زواریون
بروجرد
- مسجد قلعه
- موزه
اسناد
مشروطیت
بروجرد
(خانه
افتخارالاسلام
نبوی
طباطبایی)
- پل قلعه
حاتم
- قلعه
رومیان
بروجرد
- بازار
بروجرد
- گردشگاه تپه
چغا سرخه
بروجرد
- بوستان فدک
- بوستان
سماور
- روستای ونایی
- گردشگاه گل
دشت
- پارک
بانوان
بروجرد
دانشگاهها
و مراکز آموزش
عالی
- دانشگاه
آیت الله
بروجردی
- دانشگاه
آزاد
- پیام
نور مرکز
بروجرد
- مرکز
آموزش علمی
کاربردی
بروجرد
- دانشسرای
کشاورزی
بروجرد
- مرکز
آموزش مهندس
ارتش
- حوزه
علمیه امام
صادق بروجرد
- مرکز آموزش
عالی علمی
کاربردی
جهاد
کشاورزی بروجرد
تقسمیات
کشوری
نوشتار
اصلی: فهرست
آبادیهای
شهرستان
بروجرد
شهرستان
بروجرد دارای
دو شهر بروجرد
و اشترینان
و ۱۹۸ روستای
دارای سکنه
است. این
شهرستان ۱۶۰۶
کیلومتر مربع
مساحت دارد و
از دو بخش
مرکزی و
اشترینان و ۷
دهستان تشکیل
شده است.
دهستانهای
شهرستان
بروجرد از این
قرارند:
پوشش
گیاهی
دامنه های
کوههای زاگرس
در محدود
بروجرد از تنوع
زیادی در
گیاهان خودرو
برخوردار است
و بسیاری از
گیاهان ناحیه
بروجرد ارزش
خوراکی و یا
دارویی دارند.
در محدوده
فعلی شهرستان
بروجرد جنگل
وجود ندارد
اما در ناحیه
سیلاخور و در
دامنه کوههای
زاگرس که بطور
سنتی جزو
منطقه بروجرد
به حساب می
آیند
جنگلهایی از
درختان بلوط
و ارس
وجود دارد.
گل
گاوزبان ، خاکشیر
، گل
ختمی ، آویشن،
عناب،
ترنجبین،
پر
سیاوش ، کاسنی،
گل
سرخ، شقایق،
بیدمشک،
لاله،
زنبق،
شیرین
بیان، بن
سرخ، خاکشیر
و نرگس
و همچنین نباتات
خوراکی چون پیشوک،
شنگ،
زرشک،
کنگر،
ریواس،
حاجی
بیان، فرفیان،
پونه
و نعناع
از گیاهان
خودروی منطقه
اند.
محصولات کشاورزی
و باغی عمده
بروجرد عبارتند
از گندم، جو،
چغندر،
ذرت،
برنج،
انواع لوبیا،
نخود،
گیاهان علوفه
ای، دانه
های روغنی، پنبه،
باقلا،
محصولات
جالیزی، سبزیجات
و میوههایی
چون سیب، انگور،
گلابِ،
انواع آلو،
آلبالو،
گیلاس،
بادام
، گردو،
انجیر
و سنجد.